Regie: de kunst van bewust sturen en leiden

Regie is een begrip dat in veel verschillende contexten opduikt. Of het nu gaat om het aansturen van complexe maatschappelijke opgaven, het nemen van controle over je eigen loopbaan, of het voeren van leiding zonder formele macht: regie draait altijd om het vermogen om richting te geven en bewuste keuzes te maken. Het tegenovergestelde van regie is lijdelijkheid, afwachten of je laten meevoeren door omstandigheden.

In de huidige tijd, waarin zowel organisaties als individuen te maken hebben met toenemende complexiteit en onzekerheid, wordt het vermogen om regie te voeren steeds belangrijker. We zijn niet langer gewend aan hiërarchische structuren waarin één persoon alle beslissingen neemt. In plaats daarvan werken we steeds vaker in netwerken waarin meerdere partijen betrokken zijn, elk met hun eigen belangen en verantwoordelijkheden.

Regie in organisaties en maatschappelijke vraagstukken

In de publieke sector is traditionele hiërarchische sturing steeds minder effectief gebleken. Denk aan de toeslagenaffaire, de problemen rond de Omgevingswet, of de moeizame aanpak van aardbevingsschade in Groningen. Deze voorbeelden tonen aan dat complexe maatschappelijke vraagstukken niet kunnen worden opgelost door één partij die van bovenaf stuurt.

Regievoering biedt een alternatief. Het gaat uit van gelijkwaardigheid tussen partners en van commitment dat ontstaat doordat mensen zich erkend voelen in hun positie en verantwoordelijkheid. De regisseur committert zich aan een opgave waarvan anderen eigenaarschap hebben, zonder dat hij of zij volledige controle heeft over de uitkomst.

Van organisatieregie naar persoonlijke autonomie

Terwijl regie in organisaties draait om het coördineren van verschillende partijen, gaat persoonlijke regie over het nemen van controle over je eigen leven en werk. Beide vormen van regie delen dezelfde kern: het maken van bewuste keuzes in plaats van reactief handelen of jezelf laten bepalen door omstandigheden.

Veel mensen ervaren dat ze de regie over hun eigen leven kwijt zijn. Ze functioneren op de automatische piloot, rennen van de ene afspraak naar de andere, en hebben het gevoel dat ze meer lijden dan leven. Dit gebrek aan regie kan leiden tot burn-out, wisselende stemmingen en een diepgaand gevoel van onvoldaanheid.

Regie bij levenseinde en cruciale levensfasen

Er zijn momenten in het leven waarop regie extra belangrijk wordt. De laatste levensfase is daar een bij uitstek. Wie zelf de regie neemt over zijn afscheid, kan bewuste keuzes maken over hoe hij herinnerd wil worden en wat er na zijn overlijden moet gebeuren.

Maar ook bij andere grote transities – een carrièreswitch, het verlies van een dierbare, een burn-out – is het essentieel om niet in slachtofferschap te vervallen maar actief richting te geven aan het herstelproces.

Psychologische bewegingsruimte en zelfregulatie

Tussen stimulus en respons bestaat altijd ruimte om te kiezen hoe je reageert. Deze psychologische bewegingsruimte is de basis voor regie over je eigen gedrag. Veel mensen zijn zich echter niet bewust van deze keuzeruimte en reageren automatisch volgens ingesleten patronen.

Deze patronen zijn vaak ontstaan in de jeugd als overlevingsstrategieën. Ze waren destijds nuttig, maar kunnen later beperkend werken. Iemand die als kind leerde conflicten te vermijden, kan daar in leidinggevende functies last van hebben. Een ander die moest zorgen voor een ziek familielid, heeft wellicht een sterk ontwikkeld verantwoordelijkheidsgevoel maar vergeet de eigen grenzen te bewaken.

Van controle naar vertrouwen

Een interessante paradox bij regie is dat teveel willen controleren juist averechts kan werken. Leidinggevenden die vast komen te zitten, grijpen vaak terug naar meer regels en procedures. Maar dit lost het probleem niet op – het ís het probleem.

Echte regie vraagt om een balans tussen sturen en loslaten. Het gaat om het creëren van kaders waarbinnen mensen hun eigen keuzes kunnen maken, niet om het tot in detail voorschrijven van wat er moet gebeuren. Dit vraagt om zelfbewustzijn, het vermogen om in de spiegel te kijken, en de bereidheid om kwetsbaar te zijn en naar anderen te luisteren.

De toekomst van regie

De wereld waarin we leven wordt steeds complexer en onvoorspelbaarder. Traditionele sturingsmodellen, gebaseerd op hiërarchie en controle, zijn niet langer toereikend. Tegelijkertijd worden individuen zich bewuster van hun eigen autonomie en willen ze niet langer klakkeloos instructies opvolgen.

Deze ontwikkeling vraagt om een nieuwe vorm van regie, zowel in organisaties als op persoonlijk niveau. Een vorm waarbij samenwerking centraal staat, waarbij gelijkwaardigheid en wederzijds respect de basis vormen, en waarbij mensen zich verantwoordelijk voelen voor gezamenlijke doelen zonder hun eigen identiteit te verliezen.

Regie is geen doel op zich, maar een middel om richting te geven aan complexe vraagstukken. Of je nu een regisseur bent van maatschappelijke opgaven, een leidinggevende die teams aanstuurt, of iemand die controle wil nemen over het eigen leven: regie draait altijd om bewuste keuzes maken, verantwoordelijkheid nemen, en de moed hebben om niet op de automatische piloot door het leven te gaan.